Istorija

НАСЛОВНА / Istorija

Povoljan geografski položaj i prirodni uslovi na teritoriji opštine Topola stvarali su povoljnosti za život ljudi na ovim prostorima još od najstarijih vremena. Lokaliteti i arheološki nalazi potvrđuju ove konstatacije.

U doba neolita postojalo je veliko naselje na lokalitetu Dizaljka u selu Lipovac i manja neolitska naselja u atarima Blaznave, Donje Trnave, Belosavaca i Topole.

U antičko doba današnja teritorija topolske opštine bila je u sastavu provincije Gornje Mezije, koja je predstavljala žitnicu rimske imperije.

Na području varošice Topola pronađeni su ostatci rimske materijalne kulture: kapiteli stubova i tragovi temelja iz kasne rimske periode (Svetlić). Takođe, pronađeni su i ostatci vizantijskih građevina i novac koji ukazuju na prisustvo rane vizantijske civilizacije na ovom području (Maskar).

Iz srednjevekovnog doba su i crkve i manastir u selima Gorovič i Donjoj Šatornji, koje su rušene i obnavljane. Crkva u Goroviču potiče iz XIV i XV veka, zadužbina Stevana Đurđa. U dolini Nikoljske reke u Donjoj Šatornji, nalazi se srednjevekovna crkva koju je podigao 1425. godine, vlastelin despota Stevana Lazarevića – Nikola Dorjanović, u spomen despotu Nikoli, do 1835. godine Nikolje je bio manastir a tada je pretvoren u crkvu. Nikolje je jednobrodna gradjevina sa malim kubetom, čiji živopis potiče iz 1850. godine.

Današnju varošicu Topolu osnovao je Karađorđe Petrović oko 1781. godine koja je u vreme velikog Vožda predstavljala centar oko koga se narod okupljao. Gradnjom utvrđenog grada 1805-1813. godine Topola je postala značajno strateško naselje i Karađorđeva prestonica.  I pored toga što je nahija nosila ime Kragujevac, koji je bio centar,‘’po svom političkom značaju daleko ispred njega ide Topola u Jasenici, gde je bio stan vrhovnog Vožda i prestonica ustaničke Srbije’’, – dr B.Marković: Kragujevačka nahija 1815-1839, sv. 1 Državna arhiva NR Srbije, Beograd, 1954.

Najveći uspon u razvoju varošice Topole osetio se dolaskom na vlast kneza Aleksandra Karađorđevića, koji je obnovio grad, konake i zadužbinu svoga oca, podigao gostionicu, kasarnu za kavaleriste. Nastojanjem kneza podignute su sveštenička kuća, škola, sreska i opštinska kuća, ustanovljena su dva godišnja vašara, koji su uzrokovali jačanje Topole kao trgovačkog centra.