MANASTIRI U OKRUŽENjU

НАСЛОВНА / MANASTIRI U OKRUŽENjU

Prostor planine Rudnik zauzimao je značajno mesto u srednjevekovnoj srpskoj državi. Zahvaljujući rudarskoj proizvodnji od kraja XIII veka započinje njegov uspon, koji dostiže vrhunac u vreme despotovine, u prvoj četvrtini XV veka. U tom vremenskom rasponu, na padinama Rudnika podignut je veći broj crkava i manastira, od kojih je do danas sačuvano samo nekoliko: Nikolje, Blagoveštenje, Voljavča, Petkovica, Vraćevšnica i Ramaća.

Manastir Nikolje nalazi se u živopisnom klancu Nikoljskog potoka na istočnim padinama Rudnika, u selu Šatornji. Crkvu posvećenu Svetom Nikoli, kako saznajemo iz natpisa koji je uklesan na nadvratniku od mermera iznad zapadnih vrata podigao je 1425. godine Nikola Dorjanović,  ugledni vlastelin despota Stefana Lazarevića. Osim ovog pomena o ktitoru nemamo druge istorijske podatke. Iz natpisa saznajemo da ktitor nije doživeo završetak svoje zadužbine. Predpostavlja se da ni on ni članovi njegove porodice nisu sahranjeni u manastiru, na šta su kao ktitori imali pravo, pošto u manastiru nisu pronađeni nikakvi srednjevekovni grobovi niti nadgrobne ploče.

Prošlost manastira Nikolje malo nam je poznata. U tursko vreme više puta je paljen i rušen. Po brojnim zapisima urezanim na severnoj fasadi vidi se da je tokom XV i početkom XVI veka u njemu bio razvijen bogat monaški život. Ne zna se kada je prvi put stradao, ali je to svakako pre početka XVII veka, kada dolazi do velike obnove manastira. Tom prilikom crkva je u gornjim delovima prezidana, a krov i krovni pokrivač zamenjeni. Na zapadnoj strani podignuta je velika pravougaona priprata, a unutrašnjost je živopisana.

Tokom XVII i XIX veka manastir je bio važan politički i kulturni centar rudničkog kraja, tako da se često nalazio na udaru Turaka. Joakim Vujić piše da je manastir nekoliko puta paljen i pljačkan, ali da Turci nisu uspeli da rasteraju monahe i da ga poruše. U vreme prvog srpskog ustanka izvedeni su obimni građevinski radovi na manastirskom kompleksu. Crkva je prekrivena drvenom šindrom, a na jugozapadnoj strani podignut je konak. Najveći arhitektonski zahvat izveden je 1817.godine, kada je na zapadnoj strani crkve sagrađena monumentalna, dvospratna, kula zvonara koja dominira manastirskim kompleksom . Unutrašnjost crkve obnovljena je 1850.godine za vlade kneza Aleksandra Karađorđevića, kako stoji na natpisu iznad zapadnih vrata u unutrašnjosti hrama.

U drugoj polovini XIX veka manastir je zapusteo i već ga Milan Milićević u svom delu beleži kao parohijsku crkvu. Feliks Kanic ističe tešku pristupačnost crkvi.

Nikolje je poslednji put obnovljeno 1988. godine, a monaški život vraćen je u manastir 1990. godine. Sestrinstvo manastira, koje broji pet monahinja, na čelu sa igumanijom Jevdokijom, uložilo je mnogo truda i napora u obnovu manastirskog kompleksa, tako da Nikolje postepeno vraća nekadašnji ugled i značaj.

Manastir Voljavča

Manastir Voljavča – sv. arhangeli Mihailo i Gavrilo, Starešina manastira: Igumanija Tajsa (Knežević). Adresa: Manastir Voljavča, 34323 Stragari, 034/522-350
Manastirski kompleks se sastoji od crkve posvećene arhandjelu Mihajlu, konaka Praviteljstvujušćeg sovjeta, južnog konaka sa podrumima i nekoliko sporednih objekata i manjih gradjevina. Manastir je osnovan početkom XV veka a sagradio ga je gospodar ovih krajeva Mihailo Končinović. Manastir je pod Turcima više puta paljen. Sredinom XVIII veka Voljavča je ponovo rušena i opljačkana a strešina Teodor biva ubijen pa je manastir za kraće vreme opusteo. Već 1796. starešina obližnjeg manastira Blagoveštenje Georgije počinje obnovu i tada manastir dobija konačni izgled. Istočno do crkve nalazi se konak u kome je 1805. zasedao Praviteljstvujušći sovjet, jedan od najstarijih konaka u Srbiji. Konak pripada tipu moravske narodne arhitekture i pored nesumnjivih istorijskih, ima i umetničke i arhitektonske vrednosti.

Manastir Blagoveštenje – Hram-Blagovesti, Kapela-Čudo Sv. Arhangela Gavrila, Starešina manastira: Igumanija Mihaila (Knežević). Adresa: Manastir Blagoveštenje, 34323 Stragari, 034/522-271
Manastir je zasnovan krajem XIV veka u doba kneza Lazara. Za vreme Turaka manastir je bio veoma oštećen i zapusteo pa je početkom XVI veka značajno obnovljen. Tokom XVIII veka u njegovim konacima je radila jedna od najstarijih škola. Manastir je tokom Drugog svetskog rata ponovo teško oštećen ali je posle rata nastojanjem igumanije Mihaile obnovljen, a zapadni, severni i istočni konaci iz temelja sagradjeni.

Prilikom konzervatorskih radova 1981. godine otkriveni su veliki fragmenti do tada nepoznatih fresaka iz XIV veka. Ikonostas je nastao krajem XIX veka od ikona iz različitih epoha. Duborezni krst je iz poslednje decenije XVI veka, oltarske dveri iz prve polovine XVII veka, a prestone ikone Bogorodice Odigitrije, Hrista Panakratora i Sabora arhandjela iz četvrte decenije XIX veka.